Tài chính doanh nghiệp

Trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi 2026: Mức trích và cách tính

Người viếtKế toán Vinata
Cập nhật12/11/2026
Thời gian đọc33 phút
Trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi 2026 – mức trích 30% đến 100% theo Thông tư 48/2019/TT-BTC

Trả lời nhanh: Trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi là nghiệp vụ quan trọng khi doanh nghiệp thực hiện khóa sổ kế toán và lập báo cáo tài chính cuối năm 2026. Theo Thông tư 48/2019/TT-BTC, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 24/2022/TT-BTC, doanh nghiệp được trích lập dự phòng đối với các khoản nợ quá hạn từ 6 tháng trở lên hoặc khoản nợ chưa đến hạn nhưng có bằng chứng cho thấy khả năng không thu hồi được. Tỷ lệ trích lập đối với khoản nợ quá hạn thông thường dao động từ 30% đến 100%, tùy theo thời gian quá hạn và hồ sơ chứng minh. Theo Quyết định 1760/QĐ-BTC ngày 01/7/2026, Thông tư 48/2019/TT-BTC tiếp tục được áp dụng cho đến khi có văn bản thay thế nhưng không quá ngày 31/12/2026.

Nợ phải thu khó đòi là gì và khi nào doanh nghiệp được trích lập?

Nợ phải thu khó đòi là những khoản tiền doanh nghiệp có quyền thu từ khách hàng, đối tác hoặc các tổ chức, cá nhân khác nhưng có nguy cơ không thu hồi được toàn bộ hoặc một phần theo thời hạn đã cam kết.

Trong hoạt động kinh doanh, việc bán hàng trả chậm, cung cấp dịch vụ chưa thu tiền ngay, cho khách hàng công nợ hoặc thực hiện các hợp đồng thanh toán theo tiến độ là những nguyên nhân phổ biến làm phát sinh khoản phải thu. Khi khách hàng chậm thanh toán, mất khả năng thanh toán hoặc gặp vấn đề pháp lý, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với nguy cơ tổn thất tài chính.

Để phản ánh đúng giá trị tài sản có khả năng thu hồi, doanh nghiệp cần đánh giá lại các khoản công nợ tại thời điểm lập báo cáo tài chính năm và xem xét trích lập dự phòng đối với những khoản đáp ứng điều kiện.

Theo Điều 6 Thông tư 48/2019/TT-BTC, đối tượng được xem xét trích lập dự phòng bao gồm hai nhóm chính:

  • Khoản nợ phải thu đã quá hạn thanh toán: Là khoản nợ đã quá thời hạn thanh toán từ 6 tháng trở lên, doanh nghiệp đã gửi đối chiếu xác nhận nợ hoặc thực hiện đôn đốc thanh toán nhưng vẫn chưa thu hồi được.
  • Khoản nợ phải thu chưa đến hạn thanh toán: Là khoản nợ vẫn còn trong thời hạn thanh toán nhưng doanh nghiệp thu thập được bằng chứng cho thấy đối tượng nợ có khả năng không trả được nợ đúng hạn.

Một điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là thời gian quá hạn được xác định căn cứ vào thời hạn trả nợ gốc ban đầu trong hợp đồng kinh tế, khế ước vay nợ hoặc các cam kết nợ khác. Thời gian gia hạn thanh toán giữa các bên không được tính để kéo dài thời điểm xác định tuổi nợ.

Ví dụ: Công ty A ký hợp đồng bán hàng cho Công ty B, thời hạn thanh toán ban đầu là ngày 30/06/2025. Sau đó, hai bên thỏa thuận gia hạn đến ngày 31/12/2025 nhưng Công ty B vẫn chưa thanh toán. Khi xác định thời gian quá hạn để trích lập dự phòng, Công ty A vẫn phải căn cứ thời hạn thanh toán ban đầu là ngày 30/06/2025, không lấy ngày gia hạn làm mốc tính tuổi nợ.

Việc xác định đúng thời điểm quá hạn có ý nghĩa quan trọng vì chỉ cần xác định sai tuổi nợ, tỷ lệ trích lập dự phòng cũng có thể thay đổi, ảnh hưởng đến chi phí và kết quả tài chính của doanh nghiệp.

Điều kiện hồ sơ, chứng từ để trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi là gì?

Không phải cứ có khoản công nợ chưa thu được là doanh nghiệp có thể tự động trích lập dự phòng. Để khoản dự phòng có cơ sở pháp lý, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ chứng từ gốc chứng minh khoản tiền chưa được thanh toán và tài liệu thể hiện tình trạng khó thu hồi.

Theo quy định tại Điều 6 Thông tư 48/2019/TT-BTC, hồ sơ chứng minh khoản nợ phải thu khó đòi cần có các tài liệu sau:

Thứ nhất, chứng từ gốc chứng minh khoản nợ:

  • Hợp đồng kinh tế, hợp đồng mua bán hàng hóa, hợp đồng cung cấp dịch vụ, khế ước vay nợ hoặc cam kết nợ.
  • Bản thanh lý hợp đồng nếu có.
  • Biên bản đối chiếu công nợ giữa doanh nghiệp và khách hàng.
  • Trường hợp không có biên bản đối chiếu công nợ, cần có văn bản đề nghị đối chiếu, xác nhận công nợ hoặc văn bản đòi nợ do doanh nghiệp đã gửi, có dấu bưu điện hoặc xác nhận của đơn vị chuyển phát.
  • Bảng kê chi tiết các khoản công nợ chưa thanh toán.
  • Các chứng từ khác có liên quan chứng minh nghĩa vụ thanh toán và số tiền còn phải thu.

Thứ hai, tài liệu chứng minh khoản nợ đã quá hạn hoặc có nguy cơ không thu hồi được:

Đối với khoản nợ đã quá hạn từ 6 tháng trở lên, doanh nghiệp cần có căn cứ xác định thời hạn thanh toán ban đầu, đồng thời chứng minh đã gửi đối chiếu xác nhận nợ hoặc thực hiện đôn đốc thanh toán nhưng vẫn chưa thu hồi được tiền.

Đối với khoản nợ chưa đến hạn nhưng có dấu hiệu không thể thu hồi đúng hạn, doanh nghiệp cần thu thập các bằng chứng liên quan đến tình trạng pháp lý, tài chính hoặc khả năng thanh toán của đối tượng nợ.

Ví dụ, khách hàng là doanh nghiệp đã mở thủ tục phá sản, bỏ trốn khỏi địa điểm kinh doanh hoặc đang bị cơ quan pháp luật xử lý. Những thông tin này cần được chứng minh bằng tài liệu phù hợp, không chỉ dựa trên nhận định chủ quan của bộ phận kế toán.

Thứ ba, bảng tổng hợp công nợ và bảng tính dự phòng:

Đây là nhóm tài liệu quan trọng phục vụ công tác khóa sổ cuối năm. Kế toán cần lập bảng kê chi tiết theo từng đối tượng nợ, thể hiện tối thiểu các thông tin:

  • Tên khách hàng hoặc đối tượng phải thu.
  • Số hợp đồng, hóa đơn hoặc chứng từ phát sinh công nợ.
  • Tổng giá trị khoản phải thu.
  • Thời hạn thanh toán ban đầu.
  • Số ngày hoặc số tháng quá hạn tại ngày 31/12/2026.
  • Số tiền đã thu hồi và số tiền còn phải thu.
  • Khoản nợ phải trả cần bù trừ nếu có.
  • Tỷ lệ trích lập dự phòng áp dụng.
  • Số tiền dự phòng cần trích lập cho từng khoản nợ.

Doanh nghiệp nên sắp xếp hồ sơ theo từng khách hàng hoặc từng hợp đồng để thuận tiện cho việc kiểm tra, đối chiếu và giải trình khi cơ quan thuế yêu cầu.

Một sai sót thường gặp là doanh nghiệp chỉ có bảng tổng hợp công nợ trên phần mềm kế toán nhưng không lưu hợp đồng, biên bản đối chiếu hoặc bằng chứng đòi nợ. Bảng tổng hợp nội bộ không thể thay thế toàn bộ chứng từ gốc cần thiết để chứng minh khoản nợ.

Mức trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi năm 2026 là bao nhiêu?

Theo khoản 2 Điều 6 Thông tư 48/2019/TT-BTC, tỷ lệ trích lập dự phòng được xác định căn cứ vào thời gian quá hạn thanh toán của từng khoản nợ. Đối với các khoản phải thu thông thường, tỷ lệ trích lập tăng dần theo tuổi nợ, từ 30% đến tối đa 100% giá trị khoản nợ đủ điều kiện.

Cụ thể, mức trích lập dự phòng được xác định như sau:

Thời gian quá hạn thanh toán Tỷ lệ trích lập Ví dụ khoản nợ 100 triệu đồng
Từ 6 tháng đến dưới 1 năm 30% 30 triệu đồng
Từ 1 năm đến dưới 2 năm 50% 50 triệu đồng
Từ 2 năm đến dưới 3 năm 70% 70 triệu đồng
Từ 3 năm trở lên 100% 100 triệu đồng
Infographic mức trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi theo tuổi nợ quá hạn
Mức trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi theo khoản 2 Điều 6 Thông tư 48/2019/TT-BTC (Vinata tổng hợp).

Lưu ý: Các tỷ lệ trên áp dụng đối với giá trị khoản nợ còn phải thu đủ điều kiện trích lập sau khi xác định số tiền có thể thu hồi và thực hiện bù trừ công nợ nếu phát sinh. Đây không phải tỷ lệ áp dụng tự động cho toàn bộ số dư công nợ của khách hàng.

Trường hợp đặc biệt đối với doanh nghiệp viễn thông và bán lẻ trả chậm cho cá nhân

Thông tư 48/2019/TT-BTC quy định tỷ lệ trích lập riêng đối với doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ viễn thông và doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ hàng hóa.

Quy định này áp dụng cho khoản nợ phải thu cước dịch vụ viễn thông, công nghệ thông tin, truyền hình trả sau và khoản nợ phát sinh từ hoạt động bán lẻ hàng hóa theo hình thức trả chậm hoặc trả góp của đối tượng nợ là cá nhân.

Thời gian quá hạn Tỷ lệ trích lập
Từ 3 tháng đến dưới 6 tháng 30%
Từ 6 tháng đến dưới 9 tháng 50%
Từ 9 tháng đến dưới 12 tháng 70%
Từ 12 tháng trở lên 100%

Doanh nghiệp cần xác định đúng loại hình hoạt động và đối tượng khoản phải thu trước khi áp dụng bảng tỷ lệ này. Không phải tất cả doanh nghiệp bán hàng trả chậm đều được áp dụng mức trích lập riêng dành cho hoạt động bán lẻ trả chậm cho cá nhân.

Nguyên tắc tính tỷ lệ trích lập:

Thời gian quá hạn được tính theo thời hạn trả nợ gốc ban đầu đã cam kết. Việc hai bên thống nhất gia hạn thanh toán sau đó không làm thay đổi mốc thời gian dùng để xác định tỷ lệ trích lập.

Ví dụ, một khoản công nợ có thời hạn thanh toán ban đầu là tháng 05/2024, đến ngày 31/12/2026 vẫn chưa thu hồi được. Nếu khoản nợ đáp ứng đầy đủ điều kiện về hồ sơ và đã quá hạn từ 2 năm đến dưới 3 năm, doanh nghiệp áp dụng tỷ lệ trích lập 70% đối với giá trị đủ điều kiện tính dự phòng.

Khoản nợ chưa đến hạn nhưng khách hàng phá sản, bỏ trốn có được trích lập không?

Có. Doanh nghiệp vẫn có thể trích lập dự phòng đối với khoản nợ chưa đến hạn thanh toán nếu thu thập được bằng chứng xác định đối tượng nợ có khả năng không trả được nợ đúng hạn.

Đây là trường hợp đặc biệt được quy định tại điểm c khoản 2 Điều 6 Thông tư 48/2019/TT-BTC.

Các tình huống có thể được xem xét bao gồm:

  • Đối tượng nợ là tổ chức kinh tế đã phá sản hoặc đã mở thủ tục phá sản.
  • Doanh nghiệp, tổ chức là đối tượng nợ đã bỏ trốn khỏi địa điểm kinh doanh.
  • Cá nhân có khoản nợ đang bị cơ quan pháp luật truy tố, giam giữ, xét xử hoặc đang thi hành án.
  • Đối tượng nợ đang mắc bệnh hiểm nghèo và có xác nhận của bệnh viện.
  • Đối tượng nợ đã chết.
  • Khoản nợ đã được doanh nghiệp yêu cầu thi hành án nhưng không thể thực hiện được do đối tượng nợ bỏ trốn khỏi nơi cư trú.
  • Khoản nợ đã được doanh nghiệp khởi kiện đòi nợ nhưng bị đình chỉ giải quyết vụ án.

Đối với các trường hợp này, doanh nghiệp tự dự kiến mức tổn thất không thu hồi được để trích lập dự phòng. Mức dự phòng tối đa bằng giá trị khoản nợ đang được theo dõi trên sổ kế toán.

Ví dụ: Công ty A ký hợp đồng cung cấp hàng hóa cho Công ty B, giá trị còn phải thu là 300 triệu đồng, thời hạn thanh toán vào tháng 03/2027. Tuy nhiên, đến thời điểm lập báo cáo tài chính năm 2026, Công ty A nhận được bằng chứng xác thực cho thấy Công ty B đã mở thủ tục phá sản.

Mặc dù khoản nợ chưa đến hạn thanh toán, Công ty A vẫn có thể xem xét trích lập dự phòng. Nếu doanh nghiệp đánh giá khả năng tổn thất tối đa là 300 triệu đồng và có đầy đủ hồ sơ chứng minh, mức dự phòng có thể được xác định tối đa bằng 300 triệu đồng.

Điểm quan trọng là doanh nghiệp phải có tài liệu chứng minh tình trạng của đối tượng nợ và căn cứ đánh giá mức tổn thất. Không nên trích lập 100% chỉ vì khách hàng chậm phản hồi hoặc doanh nghiệp chưa nhận được tiền thanh toán.

Doanh nghiệp trích lập bổ sung hoặc hoàn nhập dự phòng như thế nào?

Một nguyên tắc quan trọng khi trích lập dự phòng cuối năm là doanh nghiệp không tính lại toàn bộ số dự phòng phải trích thành chi phí mới mà phải so sánh với số dư dự phòng đã trích lập từ báo cáo tài chính năm trước đang theo dõi trên sổ kế toán.

Theo khoản 3 Điều 6 Thông tư 48/2019/TT-BTC, việc trích lập hoặc hoàn nhập được thực hiện theo ba trường hợp:

Trường hợp 1: Số dự phòng cần trích lập bằng số dư năm trước.

Nếu số dự phòng phải trích lập tại thời điểm lập báo cáo tài chính năm 2026 bằng số dư dự phòng đã trích lập từ năm trước, doanh nghiệp không phải trích lập bổ sung.

Trường hợp 2: Số dự phòng cần trích lập lớn hơn số dư năm trước.

Doanh nghiệp thực hiện trích lập bổ sung phần chênh lệch. Khoản chênh lệch tăng thêm được ghi nhận vào chi phí trong kỳ.

Ví dụ: Số dư dự phòng năm trước là 80 triệu đồng. Sau khi rà soát công nợ cuối năm 2026, doanh nghiệp xác định số dự phòng cần có là 120 triệu đồng. Như vậy, doanh nghiệp cần trích lập bổ sung 40 triệu đồng.

Trường hợp 3: Số dự phòng cần trích lập nhỏ hơn số dư năm trước.

Doanh nghiệp thực hiện hoàn nhập phần chênh lệch và ghi giảm chi phí trong kỳ.

Ví dụ: Số dư dự phòng năm trước là 150 triệu đồng. Sau khi rà soát và đánh giá lại các khoản công nợ, số dự phòng cần có tại ngày 31/12/2026 chỉ còn 90 triệu đồng. Doanh nghiệp thực hiện hoàn nhập 60 triệu đồng.

Như vậy, số dự phòng cuối kỳ phải phản ánh đúng giá trị tổn thất dự kiến tại thời điểm lập báo cáo tài chính, thay vì duy trì nguyên số dự phòng đã trích từ năm trước.

Doanh nghiệp cần lưu bảng tính chi tiết của từng năm để chứng minh cơ sở xác định số dự phòng, phần trích bổ sung hoặc hoàn nhập. Đây cũng là tài liệu quan trọng khi kiểm tra tính hợp lý của chi phí trong kỳ.

Có phải bù trừ công nợ hai chiều trước khi trích lập dự phòng không?

Có. Khi một đối tượng vừa phát sinh khoản phải thu vừa phát sinh khoản phải trả với doanh nghiệp, việc xác định giá trị công nợ để trích lập dự phòng phải căn cứ vào biên bản đối chiếu công nợ giữa hai bên và thực hiện bù trừ theo quy định.

Theo điểm g khoản 3 Điều 6 Thông tư 48/2019/TT-BTC, doanh nghiệp chỉ trích lập dự phòng trên cơ sở số tiền còn phải thu sau khi đã bù trừ khoản phải trả của đối tượng đó.

Ví dụ:

  • Công ty A có khoản phải thu từ Công ty B là 500 triệu đồng.
  • Đồng thời, Công ty A có khoản phải trả cho Công ty B là 200 triệu đồng.
  • Hai bên đã lập biên bản đối chiếu và xác nhận số công nợ cần bù trừ.

Giá trị công nợ còn phải thu sau khi bù trừ là:

500 triệu đồng – 200 triệu đồng = 300 triệu đồng.

Giả sử khoản nợ còn lại thuộc nhóm quá hạn từ 1 năm đến dưới 2 năm và đáp ứng các điều kiện trích lập, mức dự phòng được xác định là:

300 triệu đồng x 50% = 150 triệu đồng.

Trong thực tế, nếu một khách hàng có nhiều hợp đồng, nhiều hóa đơn với thời gian quá hạn khác nhau, kế toán cần lập bảng tính riêng theo từng khoản nợ và thực hiện phân bổ phần công nợ sau bù trừ theo nguyên tắc tại Thông tư 48.

Doanh nghiệp không nên tự ý lấy số dư phải thu trên sổ kế toán để trích lập dự phòng mà bỏ qua khoản phải trả đối ứng khi hai bên có quan hệ công nợ hai chiều.

Những khoản phải thu nào không được trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi?

Không phải tất cả các khoản phải thu chưa thu được tiền đều thuộc đối tượng trích lập dự phòng. Doanh nghiệp cần phân loại bản chất khoản phải thu trước khi tính toán tỷ lệ dự phòng.

Theo điểm e khoản 3 Điều 6 Thông tư 48/2019/TT-BTC, doanh nghiệp không thực hiện trích lập dự phòng đối với khoản nợ phải thu quá hạn thanh toán phát sinh từ khoản lợi nhuận, cổ tức được chia do góp vốn đầu tư vào các doanh nghiệp khác.

Ví dụ: Công ty A góp vốn vào Công ty B và được chia lợi nhuận 200 triệu đồng. Đến thời hạn thanh toán, Công ty B chưa chuyển tiền cho Công ty A. Mặc dù khoản lợi nhuận được chia chưa được thanh toán, Công ty A không thực hiện trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi đối với khoản này theo quy định nêu trên.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần phân biệt rõ:

  • Khoản phải thu phát sinh từ hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ.
  • Khoản cho vay và các khoản phải thu có bản chất tương tự.
  • Khoản lợi nhuận, cổ tức được chia từ hoạt động góp vốn đầu tư.
  • Các khoản phải thu nội bộ hoặc khoản phải thu khác có bản chất và điều kiện pháp lý riêng.

Việc phân loại đúng giúp doanh nghiệp tránh áp dụng máy móc tỷ lệ 30%, 50%, 70% hoặc 100% cho những khoản không thuộc đối tượng được trích lập theo quy định.

Kế hoạch dòng tiền cuối năm 2026: lịch chi thuế, BHXH, lương TếtĐọc thêmKế hoạch dòng tiền cuối năm 2026: lịch chi thuế, BHXH, lương TếtHướng dẫn lập kế hoạch dòng tiền cuối năm 2026: lịch nộp thuế được gia hạn theo NĐ 245/2026, tạm nộp TNDN quý IV, BHXH, lương…

Khi nào doanh nghiệp được xử lý xóa nợ phải thu không có khả năng thu hồi?

Trích lập dự phòng và xử lý xóa nợ là hai nghiệp vụ khác nhau. Trích lập dự phòng nhằm phản ánh trước tổn thất có thể xảy ra, trong khi xử lý xóa nợ được thực hiện khi doanh nghiệp có đủ căn cứ xác định khoản phải thu không còn khả năng thu hồi theo quy định.

Theo khoản 4 Điều 6 Thông tư 48/2019/TT-BTC, khoản nợ phải thu không có khả năng thu hồi có thể thuộc một trong những trường hợp sau:

  • Đối tượng nợ là doanh nghiệp, tổ chức đã hoàn thành thủ tục phá sản theo quy định pháp luật.
  • Đối tượng nợ đã ngừng hoạt động hoặc giải thể.
  • Đối tượng nợ đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định cho xóa nợ theo quy định pháp luật.
  • Đối tượng nợ là cá nhân đã chết hoặc đang bị cơ quan pháp luật truy tố, giam giữ, xét xử, đang thi hành án.
  • Khoản chênh lệch còn lại sau khi xử lý trách nhiệm cá nhân, tập thể phải bồi thường vật chất.
  • Khoản nợ đã được trích lập đủ 100% dự phòng theo trường hợp nợ quá hạn thông thường nhưng sau 03 năm kể từ thời điểm trích lập đủ 100% vẫn chưa thu hồi được.

Ví dụ, Công ty A có khoản công nợ 500 triệu đồng từ một khách hàng. Khoản nợ đã quá hạn từ 3 năm trở lên và doanh nghiệp đã trích lập đủ 100% dự phòng theo quy định. Sau 03 năm tính từ thời điểm trích lập đủ 100%, doanh nghiệp vẫn không thu hồi được khoản tiền này.

Nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện và có hồ sơ chứng minh theo quy định, doanh nghiệp có thể xem xét xử lý khoản nợ không có khả năng thu hồi.

Cần lưu ý rằng mốc 03 năm nêu trên áp dụng cho trường hợp khoản nợ đã được trích lập đủ 100% theo quy định đối với nợ quá hạn thông thường. Đối với khoản nợ thuộc nhóm viễn thông, bán lẻ trả chậm cho cá nhân, quy định về thời gian trích lập đủ 100% có mốc riêng là 01 năm theo trường hợp tương ứng.

Hồ sơ xử lý xóa nợ cần chuẩn bị:

  • Biên bản của Hội đồng xử lý nợ, trong đó ghi rõ giá trị từng khoản nợ, số tiền đã thu hồi và giá trị thiệt hại thực tế sau khi trừ các khoản thu hồi được.
  • Bảng kê chi tiết các khoản nợ phải thu đã xóa làm căn cứ hạch toán.
  • Sổ kế toán và chứng từ chứng minh khoản nợ chưa thu hồi được.
  • Hồ sơ hợp đồng, khế ước vay nợ, cam kết nợ, biên bản đối chiếu công nợ hoặc văn bản đòi nợ và các tài liệu liên quan.
  • Hồ sơ chứng minh khoản nợ thuộc trường hợp không có khả năng thu hồi.
  • Hồ sơ liên quan đến việc trích lập dự phòng đối với khoản nợ đó.

Thẩm quyền quyết định xử lý nợ thuộc Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Tổng giám đốc, Giám đốc, chủ doanh nghiệp tư nhân hoặc chủ sở hữu của tổ chức kinh tế, căn cứ vào hồ sơ và biên bản của Hội đồng xử lý nợ.

Nếu sau khi xử lý mà doanh nghiệp tiếp tục thu hồi được khoản nợ đã xóa, số tiền thu hồi sau khi trừ các chi phí liên quan đến việc thu hồi nợ được hạch toán vào thu nhập theo quy định.

Ngoài ra, giá trị tổn thất thực tế được bù đắp trước bằng nguồn dự phòng đã trích lập, phần thiếu mới hạch toán vào chi phí. Các khoản nợ đã xử lý vẫn phải được theo dõi trong hệ thống quản trị và trình bày trong thuyết minh báo cáo tài chính tối thiểu 10 năm kể từ ngày xử lý, đồng thời doanh nghiệp tiếp tục có biện pháp thu hồi nợ.

Quy định trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi có thay đổi gì trong giai đoạn chuyển tiếp năm 2026?

Năm 2026 là giai đoạn doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến tính hiệu lực của các quy định về trích lập dự phòng. Điều này xuất phát từ việc Bộ Tài chính đang rà soát và xây dựng văn bản thay thế quy định hiện hành.

Theo Quyết định 1760/QĐ-BTC ngày 01/07/2026 của Bộ Tài chính, Thông tư 48/2019/TT-BTC, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 24/2022/TT-BTC, tiếp tục có hiệu lực và áp dụng từ kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025 cho đến khi có văn bản thay thế, bãi bỏ nhưng không quá ngày 31/12/2026.

Như vậy, tại thời điểm thực hiện khóa sổ và lập báo cáo tài chính năm 2026, doanh nghiệp cần căn cứ vào tình trạng hiệu lực của văn bản áp dụng cho kỳ báo cáo và các quy định chuyển tiếp có liên quan.

Đồng thời, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo thông tư thay thế. Doanh nghiệp cần theo dõi thông tin chính thức về quá trình ban hành văn bản mới để chủ động cập nhật khi có thay đổi.

Trong thời gian văn bản hiện hành còn được áp dụng, các nội dung quan trọng doanh nghiệp cần tiếp tục lưu ý bao gồm:

  • Điều kiện xác định khoản nợ phải thu khó đòi.
  • Hồ sơ chứng từ chứng minh khoản nợ chưa thanh toán.
  • Nguyên tắc xác định thời gian quá hạn theo thời hạn trả nợ gốc ban đầu.
  • Tỷ lệ trích lập dự phòng theo từng nhóm tuổi nợ.
  • Nguyên tắc bù trừ công nợ hai chiều.
  • Nguyên tắc trích lập bổ sung hoặc hoàn nhập dự phòng tại thời điểm lập báo cáo tài chính năm.

Doanh nghiệp không nên tự suy đoán nội dung hoặc áp dụng trước các quy định của dự thảo khi văn bản chưa được ban hành chính thức. Việc xác định chi phí dự phòng và chuẩn bị hồ sơ cần dựa trên văn bản có hiệu lực tại thời điểm áp dụng.

Đối với báo cáo tài chính năm 2026, kế toán nên lưu riêng căn cứ pháp lý và bảng tính dự phòng để thuận tiện rà soát nếu có văn bản thay thế được ban hành trong giai đoạn chuyển tiếp.

Quy trình 5 bước trích lập dự phòng khi khóa sổ kế toán ngày 31/12/2026

Để hạn chế sai sót khi lập báo cáo tài chính cuối năm, doanh nghiệp nên xây dựng quy trình rà soát công nợ và trích lập dự phòng theo từng bước. Việc thực hiện sớm giúp bộ phận kế toán có đủ thời gian thu thập chứng từ, xác nhận số dư và đánh giá khả năng thu hồi.

Quy trình 5 bước trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi khi khóa sổ 31/12/2026
Quy trình 5 bước rà soát công nợ và trích lập dự phòng khi khóa sổ cuối năm (Vinata tổng hợp).

Bước 1: Tổng hợp toàn bộ công nợ phải thu.

Kế toán xuất dữ liệu công nợ từ phần mềm kế toán, sổ theo dõi công nợ và các hồ sơ bán hàng, cung cấp dịch vụ. Danh sách cần thể hiện đầy đủ tên khách hàng, số hợp đồng, hóa đơn, giá trị phải thu, số đã thanh toán và số dư còn lại tại ngày 31/12/2026.

Doanh nghiệp nên rà soát cả những khoản công nợ phát sinh từ các năm trước, tránh bỏ sót những khoản đã quá hạn nhưng vẫn đang được theo dõi trên sổ kế toán. Việc rà soát công nợ nên làm cùng lúc với các bước trong checklist khóa sổ kế toán cuối năm 2026 để số liệu khớp nhau.

Bước 2: Đối chiếu và xác nhận công nợ với khách hàng.

Doanh nghiệp gửi biên bản đối chiếu công nợ đến từng khách hàng để xác nhận số dư tại thời điểm cuối năm. Đối với khách hàng không phản hồi, kế toán cần lưu bằng chứng đã gửi văn bản đề nghị xác nhận hoặc văn bản đòi nợ có dấu bưu điện hoặc xác nhận của đơn vị chuyển phát theo quy định.

Đồng thời, kế toán rà soát các khoản phải thu và phải trả phát sinh đồng thời với cùng một đối tượng để xác định giá trị công nợ sau bù trừ theo biên bản đối chiếu.

Bước 3: Phân loại tuổi nợ và đánh giá khả năng thu hồi.

Đây là bước quan trọng quyết định tỷ lệ trích lập dự phòng. Kế toán cần xác định thời hạn thanh toán gốc ban đầu, tính thời gian quá hạn tại ngày 31/12/2026 và phân loại từng khoản nợ theo các nhóm 6 tháng đến dưới 1 năm, 1 năm đến dưới 2 năm, 2 năm đến dưới 3 năm và từ 3 năm trở lên.

Đối với khoản nợ chưa đến hạn, doanh nghiệp cần kiểm tra các bằng chứng về tình trạng phá sản, bỏ trốn, truy tố hoặc những trường hợp khác được quy định để đánh giá mức tổn thất có thể xảy ra.

Bước 4: Tính toán số dự phòng cần trích lập.

Sau khi phân loại công nợ, kế toán áp dụng tỷ lệ trích lập tương ứng cho từng khoản nợ đủ điều kiện. Số tiền phải trích lập cần được tính riêng theo từng đối tượng và tổng hợp vào bảng kê chi tiết.

Tiếp theo, doanh nghiệp so sánh tổng số dự phòng cần có tại ngày 31/12/2026 với số dư dự phòng năm trước để xác định phần cần trích bổ sung hoặc hoàn nhập.

Bước 5: Hoàn thiện hồ sơ, ghi nhận và kiểm tra báo cáo tài chính.

Kế toán tập hợp hợp đồng, chứng từ gốc, biên bản đối chiếu công nợ, văn bản đòi nợ, bảng phân loại tuổi nợ và bảng tính dự phòng. Sau khi hoàn thiện hồ sơ, doanh nghiệp thực hiện ghi nhận nghiệp vụ theo chế độ kế toán áp dụng và kiểm tra ảnh hưởng đến chi phí, lợi nhuận, tài sản và báo cáo tài chính năm 2026.

Trước khi hoàn tất báo cáo, người phụ trách kế toán nên kiểm tra lại các khoản dự phòng có giá trị lớn, những khoản công nợ kéo dài nhiều năm và các trường hợp chưa có đầy đủ xác nhận từ khách hàng.

Thực hiện đầy đủ 5 bước trên giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn rủi ro công nợ, hạn chế sai lệch số liệu và chủ động giải trình khi cơ quan thuế hoặc đơn vị kiểm toán kiểm tra hồ sơ.

Ví dụ tính trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi cuối năm 2026

Để hiểu rõ cách xác định số tiền dự phòng cần trích lập, hãy xem xét ví dụ giả định sau.

Công ty ABC hoạt động trong lĩnh vực thương mại và có các khoản công nợ khách hàng tại ngày 31/12/2026 như sau:

Khách hàng Số tiền còn phải thu Thời gian quá hạn Tỷ lệ trích lập
Khách hàng A 200.000.000 đồng 8 tháng 30%
Khách hàng B 300.000.000 đồng 18 tháng 50%
Khách hàng C 150.000.000 đồng 30 tháng 70%
Khách hàng D 100.000.000 đồng 40 tháng 100%

Giả định tất cả các khoản nợ trên đều đáp ứng điều kiện trích lập, có đầy đủ hồ sơ chứng từ và không phát sinh khoản phải trả cần bù trừ.

Bước 1: Tính số dự phòng đối với từng khách hàng.

Khách hàng A:

200.000.000 x 30% = 60.000.000 đồng.

Khách hàng B:

300.000.000 x 50% = 150.000.000 đồng.

Khách hàng C:

150.000.000 x 70% = 105.000.000 đồng.

Khách hàng D:

100.000.000 x 100% = 100.000.000 đồng.

Bước 2: Tổng hợp số dự phòng cần có tại ngày 31/12/2026.

60.000.000 + 150.000.000 + 105.000.000 + 100.000.000 = 415.000.000 đồng.

Như vậy, tổng số dự phòng nợ phải thu khó đòi mà Công ty ABC cần có tại thời điểm lập báo cáo tài chính năm 2026 là 415 triệu đồng.

Bước 3: Xác định số tiền cần trích bổ sung hoặc hoàn nhập.

Giả sử số dư dự phòng nợ phải thu khó đòi từ năm 2025 chuyển sang năm 2026 là 280 triệu đồng.

Số dự phòng cần có cuối năm 2026 là 415 triệu đồng. Do số dự phòng cần có lớn hơn số dư năm trước, doanh nghiệp phải trích lập bổ sung phần chênh lệch:

415.000.000 – 280.000.000 = 135.000.000 đồng.

Như vậy, Công ty ABC cần trích lập bổ sung 135 triệu đồng tại thời điểm lập báo cáo tài chính năm 2026.

Trường hợp số dư dự phòng năm trước lớn hơn số cần có:

Nếu giả định số dư dự phòng năm 2025 là 450 triệu đồng, trong khi số dự phòng cần có tại ngày 31/12/2026 vẫn là 415 triệu đồng, doanh nghiệp thực hiện hoàn nhập 35 triệu đồng.

Lưu ý về ví dụ: Đây là số liệu giả định nhằm minh họa cách tính. Trong thực tế, kế toán phải kiểm tra hồ sơ từng khoản nợ, xác định giá trị còn phải thu sau bù trừ, điều kiện trích lập và số dư dự phòng thực tế trước khi ghi nhận.

Kinh nghiệm thực tế khi trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi

Trong quá trình rà soát công nợ cuối năm, nhiều doanh nghiệp thường gặp khó khăn không phải ở việc tính toán tỷ lệ 30%, 50%, 70% hay 100%, mà nằm ở khâu quản lý hồ sơ, xác định tuổi nợ và đánh giá khả năng thu hồi.

Dưới đây là một số kinh nghiệm doanh nghiệp nên áp dụng khi chuẩn bị khóa sổ kế toán năm 2026.

Không đợi đến cuối năm mới rà soát công nợ.

Doanh nghiệp nên theo dõi công nợ theo tháng hoặc theo quý. Những khoản phải thu đã quá hạn cần được bộ phận kinh doanh và kế toán phối hợp đôn đốc thanh toán. Việc rà soát thường xuyên giúp doanh nghiệp phát hiện sớm các khoản nợ có nguy cơ mất khả năng thu hồi.

Quản lý thời hạn thanh toán theo hợp đồng gốc.

Một sai sót có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ trích lập là sử dụng ngày gia hạn công nợ làm mốc tính tuổi nợ. Kế toán cần lưu thời hạn thanh toán ban đầu và theo dõi riêng những lần gia hạn, điều chỉnh hoặc cam kết thanh toán sau đó.

Không bỏ qua các khoản công nợ nhỏ nhưng kéo dài.

Nhiều doanh nghiệp thường tập trung xử lý các khoản công nợ có giá trị lớn mà quên những khoản nợ nhỏ phát sinh từ nhiều năm trước. Tuy giá trị từng khoản không lớn, tổng số dư có thể đáng kể và ảnh hưởng đến tính chính xác của báo cáo tài chính.

Chủ động thu thập bằng chứng đòi nợ.

Khi khách hàng không xác nhận công nợ, doanh nghiệp nên gửi văn bản đề nghị đối chiếu hoặc văn bản đòi nợ theo đúng quy định. Chứng từ gửi qua bưu điện cần lưu lại dấu bưu điện hoặc xác nhận của đơn vị chuyển phát để chứng minh quá trình đôn đốc thu hồi công nợ.

Phân biệt dự phòng kế toán và chi phí được trừ khi tính thuế.

Doanh nghiệp cần phân biệt việc ghi nhận dự phòng trên báo cáo tài chính với điều kiện xác định chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Việc ghi nhận một khoản dự phòng trên sổ kế toán không đồng nghĩa khoản chi phí đó đương nhiên được chấp nhận khi tính thuế.

Để bảo vệ tính hợp lý của chi phí, doanh nghiệp cần kiểm tra đối tượng trích lập, hồ sơ chứng từ, mức trích và quy định thuế áp dụng cho kỳ tính thuế tương ứng. Các khoản không đáp ứng điều kiện cần được rà soát và xử lý phù hợp khi xác định thu nhập chịu thuế.

Đánh giá khả năng thu hồi thay vì chỉ nhìn vào số ngày quá hạn.

Tuổi nợ là căn cứ quan trọng để xác định tỷ lệ trích lập, nhưng doanh nghiệp cũng cần quan tâm đến tình hình thực tế của khách hàng. Một khoản nợ quá hạn có thể vẫn có khả năng thu hồi nếu khách hàng hoạt động bình thường và có kế hoạch thanh toán rõ ràng. Ngược lại, một khoản nợ chưa đến hạn vẫn có thể có nguy cơ tổn thất nếu đối tượng nợ đã rơi vào tình trạng phá sản hoặc các trường hợp khác được quy định.

Thiết lập quy trình phối hợp giữa kế toán và bộ phận kinh doanh.

Bộ phận kinh doanh thường là nơi nắm rõ tình trạng khách hàng, lịch sử giao dịch và các cam kết thanh toán. Trong khi đó, kế toán chịu trách nhiệm theo dõi số liệu, chứng từ và thời gian quá hạn. Hai bộ phận cần phối hợp để cập nhật thông tin thường xuyên, tránh tình trạng kế toán chỉ biết khách hàng mất khả năng thanh toán khi đã quá muộn. Số liệu tuổi nợ cũng là đầu vào quan trọng khi doanh nghiệp lập kế hoạch dòng tiền cuối năm 2026, vì khoản phải thu khó đòi gần như không thể tính vào nguồn tiền dự kiến thu về.

Cuối cùng, doanh nghiệp nên xây dựng một bộ hồ sơ dự phòng riêng cho từng năm tài chính, bao gồm bảng tổng hợp công nợ, bảng tuổi nợ, biên bản đối chiếu, bằng chứng đòi nợ, bảng tính dự phòng và tài liệu đánh giá khả năng thu hồi. Đây là cách quản lý hiệu quả giúp công tác khóa sổ cuối năm diễn ra thuận lợi hơn.

Câu hỏi thường gặp về trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi

Khoản nợ quá hạn dưới 6 tháng có được trích lập dự phòng không?

Đối với khoản nợ quá hạn thông thường, điều kiện trích lập theo Thông tư 48/2019/TT-BTC là đã quá hạn thanh toán từ 6 tháng trở lên, đồng thời doanh nghiệp đã gửi đối chiếu xác nhận nợ hoặc đôn đốc thanh toán nhưng vẫn chưa thu hồi được. Riêng các khoản nợ thuộc trường hợp đặc biệt như doanh nghiệp viễn thông và bán lẻ trả chậm cho cá nhân có thể áp dụng mốc từ 3 tháng theo quy định riêng. Ngoài ra, khoản nợ chưa đến hạn nhưng có bằng chứng về nguy cơ không thu hồi được cũng có thể được xem xét trích lập.

Nếu khách hàng đồng ý gia hạn công nợ thì thời gian quá hạn được tính như thế nào?

Thời gian quá hạn để xác định tỷ lệ trích lập được tính theo thời hạn trả nợ gốc ban đầu trong hợp đồng kinh tế, khế ước vay nợ hoặc cam kết nợ. Không tính thời gian gia hạn trả nợ giữa các bên. Vì vậy, kế toán cần lưu đầy đủ hợp đồng gốc và các tài liệu điều chỉnh để xác định đúng tuổi nợ.

Doanh nghiệp có bắt buộc phải trích lập dự phòng cho tất cả khoản nợ quá hạn không?

Không. Doanh nghiệp cần xác định khoản nợ có thuộc đối tượng được trích lập hay không, kiểm tra điều kiện hồ sơ chứng từ, thời gian quá hạn và khả năng thu hồi. Đồng thời, doanh nghiệp không thực hiện trích lập đối với khoản nợ quá hạn phát sinh từ lợi nhuận, cổ tức được chia do góp vốn đầu tư vào doanh nghiệp khác theo quy định tại Thông tư 48/2019/TT-BTC.

Doanh nghiệp có thể trích lập dự phòng 100% đối với khoản nợ chưa đến hạn không?

Có thể, nếu khoản nợ chưa đến hạn thuộc trường hợp được quy định tại điểm c khoản 2 Điều 6 Thông tư 48/2019/TT-BTC và doanh nghiệp có bằng chứng chứng minh khả năng không thu hồi được. Mức tổn thất doanh nghiệp tự dự kiến, tối đa bằng giá trị khoản nợ đang theo dõi trên sổ kế toán. Việc trích lập 100% không được thực hiện tùy ý mà phải có căn cứ và hồ sơ phù hợp.

Thông tư 48/2019/TT-BTC còn được áp dụng khi khóa sổ cuối năm 2026 không?

Theo Quyết định 1760/QĐ-BTC ngày 01/07/2026, Thông tư 48/2019/TT-BTC, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 24/2022/TT-BTC, tiếp tục có hiệu lực và áp dụng từ kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025 cho đến khi có văn bản thay thế, bãi bỏ nhưng không quá ngày 31/12/2026. Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo thông tư thay thế. Doanh nghiệp cần theo dõi tình trạng ban hành văn bản mới và các quy định chuyển tiếp để áp dụng đúng khi lập báo cáo tài chính năm 2026.

Kết luận: Trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi là công việc quan trọng trong quá trình khóa sổ và lập báo cáo tài chính cuối năm. Doanh nghiệp cần rà soát đầy đủ công nợ, xác định đúng tuổi nợ, chuẩn bị hồ sơ chứng từ và áp dụng tỷ lệ trích lập phù hợp. Đặc biệt, trong giai đoạn chuyển tiếp pháp lý năm 2026, việc cập nhật văn bản còn hiệu lực và kiểm tra điều kiện chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro trong quá trình quyết toán và kiểm tra thuế.

Kế toán Vinata hỗ trợ rà soát công nợ và trích lập dự phòng cuối năm

Nếu doanh nghiệp có nhiều khách hàng nợ kéo dài, hồ sơ đối chiếu chưa đầy đủ hoặc chưa chắc khoản dự phòng nào được tính vào chi phí, Kế toán Vinata có thể hỗ trợ trọn gói: lập bảng tuổi nợ đến ngày 31/12/2026, rà soát chứng từ theo Thông tư 48/2019/TT-BTC, tính số trích bổ sung hoặc hoàn nhập, hoàn thiện hồ sơ xử lý nợ và lồng ghép vào báo cáo tài chính, quyết toán thuế TNDN năm 2026. Anh/chị vui lòng liên hệ qua thông tin ở cuối trang để được tư vấn cụ thể theo tình hình công nợ của doanh nghiệp.

Căn cứ pháp lý và nguồn tham khảo

Tác giả: Kế toán Vinata
Cập nhật lần cuối: 12/11/2026

Lưu ý: Bài viết mang tính tham khảo, tổng hợp từ văn bản pháp luật có hiệu lực tại thời điểm cập nhật. Bộ Tài chính đang xây dựng thông tư thay thế Thông tư 48/2019/TT-BTC; doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản mới nhất hoặc tham vấn chuyên gia trước khi áp dụng cho trường hợp cụ thể.

Tin liên quan

.Chat với chúng tôi qua Zalo
.Chat ngay để nhận tư vấn