Hải quan – Xuất nhập khẩu

Trốn thuế xuất nhập khẩu 2026: 11 hành vi và mức phạt tới 3 lần số thuế trốn

Người viếtKế toán Vinata
Cập nhật29/10/2026
Thời gian đọc10 phút
trốn thuế xuất nhập khẩu – Vinata

Trả lời nhanh: Theo Điều 15 Nghị định 169/2026/NĐ-CP (hiệu lực 01/7/2026), người nộp thuế có hành vi trốn thuế xuất nhập khẩu nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt từ 1 đến 3 lần số thuế trốn tùy tình tiết, đồng thời bị truy thu đủ số thuế và tiền chậm nộp.

Trốn thuế xuất nhập khẩu là vi phạm nghiêm trọng nhất về quản lý thuế trong lĩnh vực hải quan. Theo Điều 15 Nghị định số 169/2026/NĐ-CP (hiệu lực 01/7/2026), người nộp thuế có hành vi trốn thuế mà không bị truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt 01 lần số tiền thuế trốn nếu không có tình tiết tăng nặng; mỗi tình tiết tăng nặng, mức phạt tăng thêm 0,2 lần, nhưng không vượt quá 03 lần số thuế trốn. Đồng thời, người vi phạm buộc nộp đủ số tiền thuế trốn.

Bài viết phân tích 11 nhóm hành vi trốn thuế xuất nhập khẩu và cách doanh nghiệp phòng ngừa.

11 hành vi trốn thuế xuất nhập khẩu (khoản 1 Điều 15)

Điểm Hành vi
a Sử dụng chứng từ, tài liệu không hợp pháp, không đúng thực tế giao dịch để kê khai thuế; tự ý tẩy xóa, sửa chữa chứng từ dẫn đến thiếu thuế
b Khai sai mã số hàng hóa, thuế suất, mức thuế với mặt hàng đã được Bộ Tài chính, cơ quan hải quan hướng dẫn
c Vi phạm điểm b, c, d khoản 3 Điều 10 (khai sai bị phát hiện khi kiểm tra) mà không nộp đủ thuế trước khi lập biên bản
d Làm thủ tục xuất khẩu nhưng không xuất khẩu sản phẩm gia công, sản phẩm sản xuất xuất khẩu, sản phẩm của doanh nghiệp chế xuất
đ Khai sai lượng hàng xuất khẩu là sản phẩm gia công, sản xuất xuất khẩu, chế xuất, hàng tái xuất
e Không kê khai nguyên liệu mua trong nước có thuế xuất khẩu cấu thành sản phẩm gia công; khai sai trị giá nguyên liệu xuất khẩu cấu thành sản phẩm gia công làm tăng số thuế được miễn
g Sử dụng hàng không chịu thuế, miễn thuế, hàng hạn ngạch thuế quan sai mục đích mà không khai báo chuyển đổi
h Khai sai lượng, tên hàng, chất lượng, trị giá hàng nhập khẩu từ khu phi thuế quan vào nội địa
i Không ghi chép trong sổ sách kế toán các khoản thu, chi liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp
k Bán hàng miễn thuế không đúng đối tượng, định lượng, điều kiện
l Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm trốn thuế
Infographic trốn thuế xuất nhập khẩu – Vinata
Những điểm cần nhớ về trốn thuế xuất nhập khẩu

Mức phạt trốn thuế xuất nhập khẩu

Số tình tiết tăng nặng Mức phạt
0 1,0 lần số thuế trốn
1 1,2 lần
2 1,4 lần
3 1,6 lần
… Tăng 0,2 lần mỗi tình tiết
Tối đa 3,0 lần

Ví dụ: Số thuế trốn 200 triệu đồng, có 02 tình tiết tăng nặng → phạt 200 × 1,4 = 280 triệu đồng, cộng với nộp đủ 200 triệu đồng tiền thuế trốn và tiền chậm nộp theo quy định.

Mức phạt về quản lý thuế tại Điều 15 áp dụng như nhau cho cá nhân và tổ chức (điểm c khoản 3 Điều 6).

Khai sai mã số đã được hướng dẫn = trốn thuế

Khoản 5 Điều 15 quy định hành vi tại điểm b khoản 1 chỉ áp dụng khi người vi phạm đã được hướng dẫn về mã số, thuế suất, mức thuế đối với hàng hóa cùng tên hàng, mã số bằng một trong các hình thức:

  • Bộ Tài chính có văn bản hướng dẫn.
  • Cơ quan hải quan có thông báo kết quả phân tích, phân loại hoặc văn bản xác định trước mã số.
  • Cơ quan hải quan đã xác định mã số và ban hành quyết định ấn định thuế hoặc quyết định xử phạt về khai sai mã số của hàng hóa đó.

Doanh nghiệp đã từng bị ấn định thuế, xử phạt về một mã HS mà tiếp tục khai sai sẽ bị coi là trốn thuế xuất nhập khẩu.

Trốn thuế xuất nhập khẩu và ranh giới trách nhiệm hình sự

Khoản 3 Điều 3 Nghị định 169/2026 quy định một số trường hợp số thuế trốn dưới ngưỡng nhưng người vi phạm đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án về các tội liên quan mà chưa được xóa án tích thì xem xét xử phạt hành chính nếu không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngưỡng tham chiếu: cá nhân dưới 100 triệu đồng; tổ chức từ 100 triệu đến dưới 200 triệu đồng. Việc truy cứu hình sự thực hiện theo Bộ luật Hình sự.

Thời hiệu xử phạt và truy thu

Thời hiệu xử phạt hành vi trốn thuế xuất nhập khẩu chưa đến mức truy cứu hình sự là 05 năm; quá thời hiệu vẫn phải nộp đủ số thuế trốn, tiền chậm nộp trong 10 năm trở về trước kể từ ngày phát hiện (khoản 1 Điều 5).

Phòng ngừa rủi ro trốn thuế xuất nhập khẩu

Lời khuyên trốn thuế xuất nhập khẩu – Vinata
Lời khuyên từ Vinata – Khát vọng dẫn đầu

Tình huống thực tế

Doanh nghiệp chế xuất R nhập khẩu máy móc miễn thuế để sản xuất, sau đó cho một công ty nội địa mượn sử dụng mà không khai báo chuyển đổi mục đích. Hành vi này thuộc điểm g khoản 1 Điều 15. Khi kiểm tra sau thông quan, doanh nghiệp bị xác định trốn thuế xuất nhập khẩu, phạt 01 lần số thuế và buộc nộp đủ thuế. Vinata khuyến nghị: mọi thay đổi mục đích sử dụng hàng miễn thuế phải được khai báo và nộp thuế trước khi thực hiện (nếu đã chuyển đổi rồi mới khai báo, làm thủ tục nhưng trước thời điểm quyết định kiểm tra, thanh tra thì theo điểm c khoản 4 Điều 8, mức phạt là 5 – 10 triệu đồng thay vì bị xử lý như trốn thuế).

Thông tư 142/2026/TT-BTC: Thủ tục hải quan hàng chuyển phát nhanh mớiĐọc thêmThông tư 142/2026/TT-BTC: Thủ tục hải quan hàng chuyển phát nhanh mớiThông tư 142/2026/TT-BTC có hiệu lực từ 16/11/2026 thay đổi thủ tục hải quan hàng bưu chính, chuyển phát nhanh: phân nhóm hàng trị giá thấp,…

Góc nhìn chuyên gia Vinata

Hành vi tại điểm i – “không ghi chép trong sổ sách kế toán các khoản thu, chi liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp” – cho thấy kế toán đóng vai trò trung tâm trong phòng ngừa trốn thuế xuất nhập khẩu. Sổ kế toán kho, nguyên liệu, công nợ với nhà cung cấp nước ngoài phải khớp với hồ sơ hải quan. Qua 8 năm, Vinata thấy doanh nghiệp có sổ sách chuẩn gần như luôn chứng minh được sai sót là “khai sai” (phạt 10 – 20%) thay vì “trốn thuế” (phạt 1 – 3 lần).

Những sai lầm thường gặp

  • Tiếp tục khai mã HS đã bị hải quan xác định khác.
  • Chuyển tiêu thụ nội địa hàng miễn thuế mà không khai báo.
  • Không nộp đủ thuế trước khi lập biên bản, từ khai sai bị chuyển thành trốn thuế.
  • Sổ kế toán kho không phản ánh đầy đủ nguyên liệu nhập khẩu.

Phân biệt khai sai và trốn thuế xuất nhập khẩu

Tiêu chí Khai sai (Điều 10) Trốn thuế xuất nhập khẩu (Điều 15)
Bản chất Sai sót, không có yếu tố gian dối rõ ràng Có dấu hiệu gian dối, cố ý, hoặc đã được hướng dẫn mà vẫn sai
Mức phạt 10% hoặc 20% số thuế thiếu 1 – 3 lần số thuế trốn
Ngưỡng xử phạt Từ 500.000 đ (cá nhân), 2 triệu đồng (tổ chức) mỗi tờ khai Không quy định ngưỡng tương tự
Chuyển đổi Chuyển sang trốn thuế nếu không nộp đủ thuế trước khi lập biên bản –

Bảng cho thấy cùng một sai sót số liệu, doanh nghiệp có thể bị xử lý rất khác nhau tùy việc có chủ động khắc phục hay không. Hồ sơ chứng minh thiện chí (khai bổ sung, nộp thuế kịp thời, sổ sách đầy đủ) là yếu tố quyết định để không bị xác định trốn thuế xuất nhập khẩu.

Checklist phòng ngừa trốn thuế xuất nhập khẩu

  • Lưu văn bản xác định trước mã số, kết quả phân tích phân loại, quyết định ấn định thuế trước đây.
  • Đối chiếu sổ kế toán kho với hồ sơ hải quan, báo cáo quyết toán hằng quý.
  • Theo dõi hàng miễn thuế, mục đích sử dụng và thời hạn.
  • Không sửa chữa, tẩy xóa chứng từ; điều chỉnh bằng văn bản hợp lệ.
  • Kiểm soát giao dịch với nhà cung cấp nước ngoài, tránh khai trị giá thấp hơn thực tế thanh toán.

Đọc thêm

Câu hỏi thường gặp

Khai sai thuế bị phát hiện khi kiểm tra sau thông quan có bị coi là trốn thuế xuất nhập khẩu không?

Mặc định phạt 20% theo Điều 10; chỉ chuyển sang trốn thuế (Điều 15) nếu không tự nguyện nộp đủ thuế trước thời điểm lập biên bản (khoản 4 Điều 10).

Tình tiết tăng nặng gồm những gì?

Thực hiện theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, ví dụ vi phạm nhiều lần, tái phạm, vi phạm có tổ chức…

Lưu ý chung về tuân thủ hải quan – thuế năm 2026

  • Hai văn bản nền tảng: Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định 169/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan cùng có hiệu lực từ 01/7/2026, áp dụng cho hành vi vi phạm phát hiện từ thời điểm này (hành vi trước đó xem xét nguyên tắc áp dụng quy định có lợi cho người vi phạm).
  • Tiền chậm nộp đối với số thuế xuất nhập khẩu nộp thiếu vẫn tính 0,03%/ngày, độc lập với tiền phạt.
  • Xử phạt trên môi trường điện tử: hồ sơ, biên bản, quyết định xử phạt có thể được lập, gửi và thực hiện điện tử; doanh nghiệp cần theo dõi thường xuyên tài khoản trên Hệ thống thông quan và Cổng dịch vụ công của Hải quan.
  • Liên kết với kế toán: số thuế nhập khẩu, thuế GTGT hàng nhập khẩu nộp bổ sung được ghi nhận vào giá trị hàng hoặc chi phí theo bản chất; tiền phạt vi phạm hành chính không được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN.

Doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên rà soát tờ khai định kỳ hằng tháng, đối chiếu mã HS, trị giá, xuất xứ với chứng từ thương mại và lưu trữ đầy đủ hồ sơ để chủ động khai bổ sung trong thời hạn được miễn phạt.

Kết luận

Trốn thuế xuất nhập khẩu bị phạt từ 1 đến 3 lần số thuế trốn theo Nghị định 169/2026, nặng hơn nhiều so với khai sai. Chủ động xác định trước mã số, ghi chép sổ sách đầy đủ và nộp ngay khi phát hiện sai sót là cách phòng ngừa hiệu quả.

Vinata – Khát vọng dẫn đầu. Liên hệ qua ketoanvinata.vn để được rà soát hồ sơ thuế xuất nhập khẩu, kiểm toán doanh nghiệp và kế toán thuế trọn gói.

Căn cứ pháp lý: Nghị định số 169/2026/NĐ-CP (Điều 3, 5, 6, 8, 10, 15); Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (Điều 44, 45).

Xem thêm dịch vụ của Kế toán Vinata: Tư vấn chuyên sâu về thuế.

Căn cứ pháp lý và nguồn tham khảo

Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo văn bản có hiệu lực đến ngày 29/10/2026. Doanh nghiệp nên đối chiếu với hướng dẫn của cơ quan quản lý trực tiếp hoặc liên hệ Kế toán Vinata để được tư vấn cho trường hợp cụ thể.

Tác giả: Kế toán Vinata
Cập nhật lần cuối: 29/10/2026

Tin liên quan

.Chat với chúng tôi qua Zalo
.Chat ngay để nhận tư vấn